Ingliz tilini qancha oʻrganmang, ona tilingiz oʻz "izini" qoldiradi: oʻzbek va rus tillari inglizchadan tubdan farq qilgani uchun ayrim xatolar deyarli har bir oʻquvchida takrorlanadi. Yaxshi yangilik shundaki, bu xatolar tasodifiy emas — ular ona tilingiz mantigʻidan kelib chiqadi. Demak, ularni oldindan bilib olsangiz, tuzatish ham ancha oson boʻladi. Quyida eng koʻp uchraydigan 10 ta xatoni notoʻgʻri va toʻgʻri misollar bilan koʻrib chiqamiz.
1. He va she chalkashligi
- ❌ My sister is a doctor. He works at a hospital.
- ✅ My sister is a doctor. She works at a hospital.
Bu — oʻzbekzabonlarning eng mashhur xatosi. Oʻzbek tilida "u" olmoshi jinsni bildirmaydi: aka ham "u", opa ham "u". Shu sabab miya gapirish paytida har safar jins tanlashga oʻrganmagan va ogʻizdan birinchi kelgan olmosh chiqib ketadi — hatto yuqori darajadagi oʻquvchilarda ham.
2. Artikllarning tushib qolishi (a / an / the)
- ❌ I bought car yesterday. Car is red.
- ✅ I bought a car yesterday. The car is red.
Oʻzbek tilida ham, rus tilida ham artikl yoʻq — aniqlik boshqa vositalar bilan (masalan, oʻzbekchada "-ni" qoʻshimchasi, ruschada soʻz tartibi) ifodalanadi. Shuning uchun a/an/the koʻpchilikka "ortiqcha soʻz"dek tuyuladi va shunchaki tashlab ketiladi. Qoidalarni artikllar haqidagi qoʻllanmamizda batafsil yozganmiz.
3. Th tovushi oʻrniga s/z yoki t/d
- ❌ I sink so. Zis is my friend.
- ✅ I think so. This is my friend.
/θ/ va /ð/ tovushlari (think, this) oʻzbek tilida ham, rus tilida ham mavjud emas. Til uchini tishlar orasiga qoʻyish notanish harakat boʻlgani uchun oʻquvchi eng yaqin tanish tovushni qoʻyadi: s/z yoki t/d. Natijada think "sink" (choʻkmoq!) boʻlib eshitiladi.
4. W va v aralashuvi
- ❌ It's a wery nice willage.
- ✅ It's a very nice village.
Rus tilida faqat /v/ bor, /w/ umuman yoʻq — shuning uchun "what" avval "vot" deb aytiladi, keyin esa oʻta ehtiyotkorlik oqibatida aksincha "very" ham "wery" boʻlib ketadi. Oʻzbek tilida esa "v" harfi koʻpincha ikki lab bilan, deyarli [w] kabi aytiladi ("suv", "tovuq") — shu odat inglizcha tish-lab [v] tovushiga xalaqit beradi.
5. Zamonlarning koʻchishi: hamma narsa Present Simple
- ❌ Look! It rains. She cook dinner now.
- ✅ Look! It's raining. She is cooking dinner now.
Rus tilida bitta hozirgi zamon bor ("я читаю" ham odatni, ham hozirgi holatni bildiradi), shuning uchun Simple/Continuous farqi ruszabonlarga ortiqcha tuyuladi. Oʻzbek tilida esa bu farq aslida bor: "oʻqiyman" (odat) va "oʻqiyapman" (hozir). Shundan foydalaning — oʻzbekchada "-yap" eshitilsa, inglizchada -ing boʻladi.
6. Soʻz tartibining koʻchishi (SOV → SVO)
- ❌ I every day English learn.
- ✅ I learn English every day.
Oʻzbek tili — SOV tili: feʼl doim gap oxirida keladi ("Men har kuni ingliz tilini oʻrganaman"). Shu qolipni inglizchaga koʻchirsangiz, feʼl oxirga tushib qoladi. Rus tilida esa kelishiklar tufayli soʻz tartibi erkin — ruszabonlar urgʻu uchun gapni istalgancha aylantiradi. Ingliz tilida esa tartib qatʼiy SVO; buni grammatika asoslari maqolamizda batafsil tushuntirganmiz.
7. Predloglar: depends on, married to, on Monday
- ❌ It depends from the weather. She is married with a doctor. See you in Monday.
- ✅ It depends on the weather. She is married to a doctor. See you on Monday.
Predloglar soʻzma-soʻz tarjima qilinadi: ruscha "зависит от" → "depends from", "женат на" → "married on/with". Oʻzbekcha kelishik qoʻshimchalari ham aynan mos kelmaydi: "ob-havoga bogʻliq" degani "depends to" emas. Yechim bitta — feʼlni predlogi bilan birga, bitta blok sifatida yodlang: depend on, married to, on Monday, at 5 o'clock, in July.
8. Make va do chalkashligi
- ❌ I made my homework and did a big mistake.
- ✅ I did my homework and made a big mistake.
Ruscha "делать" ham, oʻzbekcha "qilmoq" ham ikkala feʼlni bitta oʻzi qoplaydi, shuning uchun make/do farqi ona tilidan "koʻrinmaydi". Asosiy juftliklarni yodlab oling: do homework, do the dishes, do research, lekin make a mistake, make a decision, make money, make friends.
9. Ikki marta inkor va "I very like"
- ❌ I don't know nothing. I very like this song.
- ✅ I don't know anything. I really like this song.
Oʻzbekchada "hech narsa bilmayman", ruschada "ничего не знаю" — inkor ikki marta keladi va bu grammatik jihatdan majburiy. Ingliz tilida esa bitta inkor yetarli: ikkinchisi xato hisoblanadi. "Juda yoqtiraman"ni soʻzma-soʻz oʻgirsangiz "I very like" chiqadi — toʻgʻrisi I really like it yoki I like it very much.
10. Sanalmaydigan otlar: advices, informations
- ❌ She gave me many useful advices and informations.
- ✅ She gave me a lot of useful advice and information.
Oʻzbekchada "maslahatlar", ruschada "советы" — koʻplik shakli mutlaqo tabiiy. Ingliz tilida esa advice, information, news, money, knowledge, furniture sanalmaydi: ularga -s qoʻshilmaydi va "many" bilan ishlatilmaydi. Bitta dona kerak boʻlsa: a piece of advice.
Bu xatolarni qanday tuzatish mumkin?
Bu roʻyxatni bilishning oʻzi — yarim yechim. Qolgan yarmi muntazam amaliyot:
- Oʻzingizni yozib oling. Telefonda 2 daqiqa inglizcha gapirib, keyin eshiting: he/she adashishlari, "sink" va "wery"lar oʻz qulogʻingizga darhol eshitiladi. Oʻz xatosini eshitgan odam uni tezroq tashlaydi.
- Nishonli mashq qiling. Hammasini birdan emas — haftasiga bitta xato turini tanlab, oʻsha qolip bilan 10–15 ta gap tuzing. Bir oyda eng ogʻriqli toʻrttasi yoʻqoladi.
- AI feedbackdan foydalaning. CrushIELTS'da speaking va writing mashqlaridan keyin AI aynan shu turdagi xatolarni — tushib qolgan artikl, notoʻgʻri predlog, he/she almashuvi — bir zumda koʻrsatib beradi. Odam repetitor har xatoni sezmasligi mumkin, AI esa hech birini oʻtkazib yubormaydi.
Avval hozirgi darajangizni aniqlab oling — ingliz tili daraja testidan oʻting, soʻng bepul roʻyxatdan oʻting va birinchi mashqingizdayoq shaxsiy xatolar roʻyxatingizni koʻring.
Maslahat: Oʻzingizning "top-3" xatolar roʻyxatingizni tuzing va uni har gapirishdan oldin bir marta koʻz oldingizdan oʻtkazing. Miya ogohlantirilgan xatoni qilishdan qaytadi — bu oddiy usul talaffuz va grammatikani sezilarli tezlashtiradi.
