Oʻzbek tilida artikl degan narsa yoʻq, shuning uchun ingliz tilida artikllar koʻpchilik uchun eng chalkash mavzulardan biri boʻlib qoladi. Aslida qoidalar uncha murakkab emas — bir marta tartibga solib olsangiz, gaplaringiz darrov tabiiyroq jaranglaydi. Quyida a, an, the va umuman artiklsiz holatlarni sodda misollar bilan koʻrib chiqamiz.
Artikl nima va nega kerak?
Artikl — otdan oldin keladigan kichik soʻz boʻlib, ot noaniqmi (umuman biror narsa) yoki aniqmi (tinglovchi qaysi narsa ekanini biladigan) ekanini koʻrsatadi.
Ingliz tilida ikki xil artikl bor:
- a / an — noaniq artikl (indefinite article)
- the — aniq artikl (definite article)
Maslahat: Otni eshitganingizda oʻzingizdan soʻrang: "Tinglovchi qaysi aynan narsa haqida gapirayotganimni biladimi?" Agar HA boʻlsa — the. Agar YOʻQ, yangi/umumiy narsa boʻlsa — a/an.
a va an — noaniq artikl
a va an faqat sanaladigan birlikdagi otlar bilan ishlatiladi va "bitta, qaysidir bir" maʼnosini beradi. Bu narsa birinchi marta tilga olinayotganda yoki tinglovchi uchun yangi boʻlganda qoʻllanadi.
Tanlash qoidasi tovushga bogʻliq, harfga emas:
- Undosh tovush bilan boshlansa → a: a book, a car, a university (bu yerda "yuniversiti" — /y/ undosh tovushi, shuning uchun a).
- Unli tovush bilan boshlansa → an: an apple, an hour (h oʻqilmaydi, "auer" — shuning uchun an), an honest man.
Misollar:
- I bought a new phone. — Men yangi telefon sotib oldim (qaysidir bir telefon).
- She is an engineer. — U muhandis (kasbni aytishda a/an ishlatiladi).
- Can I have an umbrella? — Menga soyabon bersangiz boʻladimi?
the — aniq artikl
the — bu narsa ikkala tomonga ham maʼlum boʻlganda ishlatiladi. U birlik, koʻplik va sanalmaydigan otlar bilan ham kela oladi.
the qoʻllanadigan asosiy holatlar:
- Avval tilga olingan narsa: I saw a dog. The dog was huge. — Men it koʻrdim. Oʻsha it juda katta edi.
- Yagona, betakror narsalar: the sun, the moon, the sky.
- Kontekstdan aniq narsa: Please close the door. — Eshikni yoping (qaysi eshik ekani aniq — shu xonadagi).
- Eng ustun darajada (superlative): the best student, the tallest building.
- Baʼzi geografik nomlar: the USA, the UK, the Pacific Ocean, the Alps.
Maslahat: "Birinchi marta a, ikkinchi marta the" qoidasi juda koʻp holatda toʻgʻri ishlaydi. Hikoya qilayotganda yangi narsani a bilan kiriting, keyin the bilan davom eting.
Artiklsiz holatlar (zero article)
Baʼzan hech qanday artikl ishlatilmaydi. Eng koʻp uchraydigan holatlar:
- Koʻplikdagi va sanalmaydigan otlar umumiy maʼnoda: I like books. (umuman kitoblarni) / Water is essential. (umuman suv).
- Atoqli otlar: Tashkent, Uzbekistan, Anna (lekin the bilan keladigan davlatlar istisno — yuqoriga qarang).
- Til, fan, oʻyin nomlari: I study English. We play football.
- Baʼzi turgʻun iboralar: go to school/work/bed/home, have breakfast/lunch/dinner.
Misol farqi:
- He went to school. — U oʻqishga bordi (talaba sifatida, maqsadiga koʻra).
- He went to the school to meet the teacher. — U oʻqituvchi bilan uchrashish uchun oʻsha binoga bordi.
Oʻzbekzabon oʻquvchilar koʻp qiladigan xatolar
Quyidagi xatolar IELTS Writing va Speakingda band tushishiga sabab boʻladi:
- Artiklni butunlay tashlab ketish: ❌ I am student. → ✅ I am a student.
- Sanalmaydigan ot bilan a/an ishlatish: ❌ an advice, a information → ✅ some advice, information (bu otlar sanalmaydi).
- Umumiy gapda the qoʻyish: ❌ The life is hard. → ✅ Life is hard. (umumiy tushuncha — artiklsiz).
- Harfga qarab tanlash: ❌ a hour, an university → ✅ an hour, a university (tovushga qarang, harfga emas).
- Davlat nomlarida the: ❌ the Uzbekistan → ✅ Uzbekistan; lekin ✅ the USA.
Maslahat: Yozganingizdan keyin har bir sanaladigan birlikdagi otni tekshirib chiqing — oldida albatta a/an, the, my/this kabi biror aniqlovchi turishi kerak. "Yalangʻoch" birlik sanaladigan ot — koʻpincha xato belgisi.
Qisqacha umumlashtirma
- Yangi, qaysidir bir sanaladigan narsa → a/an (tovushga qarab).
- Ikkala tomonga maʼlum, aniq narsa → the.
- Umumiy koʻplik/sanalmaydigan ot, atoqli ot, turgʻun ibora → artiklsiz.
Artikllarni faqat qoidani oʻqib emas, koʻp yozib va xatolaringizni tekshirib mustahkamlaysiz. Oʻz darajangizni bilish uchun ingliz tili daraja testini yeching yoki grammatika asoslarini ingliz tili boʻlimida bosqichma-bosqich oʻrganing.
Keyingi qadam: IELTS uchun esse yozyapsizmi? Yozganingizni IELTS Writing tekshiruvi orqali yuboring — artikl va boshqa grammatik xatolaringiz aniq koʻrsatib beriladi, shunda tezroq band oshirasiz.