Ingliz tilidagi notoʻgʻri feʼllar (irregular verbs): 30 ta eng muhimi va yodlash usuli

Ingliz tilini oʻrganayotganlar uchun eng koʻp bosh ogʻrigʻi tugʻdiradigan mavzulardan biri — bu irregular verbs, yaʼni notoʻgʻri feʼllar. Toʻgʻri feʼllarga oddiygina -ed qoʻshib oʻtgan zamonni yasaymiz, ammo notoʻgʻri feʼllar oʻzgacha shaklga ega va ularni faqat yodlab olishga toʻgʻri keladi. Quyida eng muhim 30 ta feʼlni, ularni guruhlab yodlash usulini va tayyor misol gaplarni koʻrib chiqamiz.

Irregular verbs nima va nega muhim?

Ingliz tilida feʼllarning uchta asosiy shakli bor:

• V1 — infinitive (asosiy shakl): go
• V2 — past simple (oddiy oʻtgan zamon): went
• V3 — past participle (oʻtgan zamon sifatdoshi): gone

Toʻgʻri (regular) feʼllarda V2 va V3 bir xil boʻlib, -ed bilan yasaladi: work → worked → worked. Notoʻgʻri (irregular) feʼllarda esa yagona qatʼiy qoida yoʻq — koʻp feʼlning shakli oʻzgacha: eat → ate → eaten.

Nima uchun bu shakllar kerak boʻladi? V2 Past Simple zamonida, V3 esa Present Perfect (have eaten), Past Perfect (had eaten) va passive voice (is eaten) kabi tuzilmalarda ishlatiladi. Yaʼni notoʻgʻri feʼllarni bilmasdan oʻtgan zamonni toʻgʻri gapira olmaysiz.

Maslahat: Notoʻgʻri feʼlni hech qachon yolgʻiz V1 shaklida yodlamang. Doim uchta shaklni birga — go-went-gone deb ritm bilan ovoz chiqarib takrorlang. Bu xotirada ancha mustahkam oʻrnashadi.

Eng koʻp ishlatiladigan 30 ta irregular verb

Quyidagi jadval kundalik nutqda va IELTSda eng tez-tez uchraydigan feʼllarni oʻz ichiga oladi.

Guruhlab yodlash usuli

Yuzlab notoʻgʻri feʼlni bir varakayiga yodlash deyarli imkonsiz. Eng samarali usul — ularni oʻxshash shakli boʻyicha guruhlarga ajratish. Miya bir-biriga oʻxshash narsalarni osonroq eslab qoladi.

1-guruh: Uchta shakli ham bir xil

Bu eng oson guruh — alohida shakl yodlash kerak emas, faqat tanib oling.

• cut – cut – cut (kesmoq)
• put – put – put (qoʻymoq)
• let – let – let (ruxsat bermoq)
• set – set – set (oʻrnatmoq)
• hit – hit – hit (urmoq)
• cost – cost – cost (narx turmoq, qimmatga tushmoq)

Misol: Yesterday I cut my finger. — Kecha barmogʻimni kesib oldim.

2-guruh: V2 va V3 bir xil

Eng katta va foydali guruh.

• buy – bought – bought (sotib olmoq)
• bring – brought – brought (olib kelmoq)
• think – thought – thought (oʻylamoq)
• teach – taught – taught (oʻqitmoq)
• catch – caught – caught (ushlamoq)
• sleep – slept – slept (uxlamoq)
• feel – felt – felt (his qilmoq)
• keep – kept – kept (saqlamoq)

Misol: She has bought a new car. — U yangi mashina sotib oldi.

3-guruh: Uchta shakli ham har xil

Eng koʻp eʼtibor talab qiladigan guruh, lekin eng tez-tez ishlatiladi.

• go – went – gone (bormoq)
• do – did – done (qilmoq)
• eat – ate – eaten (yemoq)
• give – gave – given (bermoq)
• take – took – taken (olmoq)
• write – wrote – written (yozmoq)
• speak – spoke – spoken (gapirmoq)
• drive – drove – driven (haydamoq)

Misol: I have never eaten sushi before. — Men hech qachon sushi yemaganman.

4-guruh: Tovush oʻzgarishi boʻyicha (i → a → u)

Bu guruhda unli tovush ohangdor tarzda oʻzgaradi — qoʻshiqdek yodlash mumkin.

• sing – sang – sung (kuylamoq)
• swim – swam – swum (suzmoq)
• ring – rang – rung (jiringlamoq)
• begin – began – begun (boshlamoq)
• drink – drank – drunk (ichmoq)

Maslahat: Har kuni bitta guruhni oling va shu guruhdagi feʼllar bilan oʻzingiz haqingizda 3 ta gap yozing. Masalan: I drank coffee this morning. Feʼlni real kontekstda ishlatish quruq yodlashdan ancha samaraliroq.

Misol gaplar bilan mashq qiling

Quyidagi gaplar bir feʼlning uchala shaklini ham koʻrsatadi:

• V1: Every day I go to school. (Har kuni maktabga boraman.)
• V2: Yesterday I went to the market. (Kecha bozorga bordim.)
• V3: I have gone there many times. (U yerga koʻp marta borganman.)

Yana bir misol — write feʼli bilan:

• I usually write emails in the morning. (Odatda ertalab xat yozaman.)
• She wrote a letter last night. (U kecha xat yozdi.)
• The report has been written already. (Hisobot allaqachon yozilgan.)

Eng koʻp uchraydigan xatolar

Oʻquvchilar koʻpincha quyidagi xatolarga yoʻl qoʻyadi:

1. V2 ni -ed bilan yasash: ❌ goed ✅ went. Notoʻgʻri feʼllarga -ed qoʻshilmaydi.
2. V2 va V3 ni adashtirish: ❌ I have went ✅ I have gone. Perfect zamonlarda doim V3 ishlatiladi.
3. Past Simpleʼda V3 ishlatish: ❌ I done it yesterday ✅ I did it yesterday.

Bu xatolar IELTS Writing va Speaking baholarini pasaytiradigan eng keng tarqalgan grammatik kamchiliklardir.

Keyingi qadam

Notoʻgʻri feʼllarni mustahkam oʻzlashtirish ingliz tilidagi ravon nutq va yozuvning poydevoridir. Bilimingizni sinab koʻrish uchun ingliz tili daraja testidan oʻtib, qaysi mavzularni mustahkamlash kerakligini aniqlang. Yozuv malakangizni tekshirmoqchi boʻlsangiz, IELTS Writing tekshirish vositamiz gaplaringizdagi feʼl xatolarini topib, tushuntirib beradi.

Bugundan boshlab har kuni bitta guruhni yodlang — izchil mashq bilan eng muhim notoʻgʻri feʼllarni bemalol oʻzlashtirasiz. Hoziroq mashqni boshlang va izchillikni saqlang!