Ingliz tilini noldan oʻrganishni boshlaganingizda eng birinchi qadam — bu alifbo va tovushlar. Koʻpchilik xato qiladi: harflarni yodlaydi-yu, lekin ularning qanday talaffuz qilinishini eʼtibordan chetda qoldiradi. Bu maqolada ingliz tili alifbosini, unli va undoshlarni hamda eng qiyin tovushlarni sodda tilda tushuntiramiz.
Ingliz tili alifbosi: 26 ta harf
Ingliz tilida jami 26 ta harf bor. Oʻzbek lotin alifbosidan farqli, bu yerda alohida oʻ, gʻ, sh, ch harflari yoʻq — ular boshqa usulda yoziladi. Quyida har bir harf va uning nomi (talaffuzi) keltirilgan:
| Harf | Nomi (taxminan) | Harf | Nomi (taxminan) |
|---|---|---|---|
| A a | ey | N n | en |
| B b | bi | O o | ou |
| C c | si | P p | pi |
| D d | di | Q q | kyu |
| E e | i | R r | ar |
| F f | ef | S s | es |
| G g | ji | T t | ti |
| H h | eych | U u | yu |
| I i | ay | V v | vi |
| J j | jey | W w | dabl-yu |
| K k | key | X x | eks |
| L l | el | Y y | uay |
| M m | em | Z z | zed / zi |
Maslahat:
Zharfi Britaniya talaffuzida "zed", Amerika talaffuzida esa "zi" deb oʻqiladi. IELTS imtihonida ikkala variant ham toʻgʻri hisoblanadi.
Unli va undosh harflar
Harflar ikki guruhga boʻlinadi.
- Unlilar (vowels): A, E, I, O, U — va baʼzan Y. Masalan, sky (osmon) soʻzida
yunli vazifasini bajaradi. - Undoshlar (consonants): qolgan 21 ta harf — B, C, D, F va hokazo.
Bu farq muhim, chunki ingliz grammatikasida a va an artikllari aynan tovushga qarab tanlanadi:
- a book — undosh tovush oldidan
- an apple — unli tovush oldidan
Diqqat: bu yerda gap tovush haqida, harf haqida emas. Shuning uchun an hour (soat) deb yoziladi — h yozilsa-da, oʻqilmaydi, soʻz unli tovush bilan boshlanadi.
Harf ≠ tovush: eng muhim qoida
Boshlovchilar uchun eng katta qiyinchilik shu: ingliz tilida harf va tovush bir xil emas. Bir harf turli soʻzlarda turlicha oʻqilishi mumkin.
- cat (mushuk) —
a"a" kabi - cake (tort) —
a"ey" kabi - car (mashina) —
a"aa" (uzun) kabi
Yana bir misol — c harfi:
- cat — "k" tovushi
- city (shahar) — "s" tovushi
Shuning uchun ingliz soʻzini koʻrganda uni yozilishiga qarab emas, eshitilishiga qarab oʻrganish kerak. Lugʻatdagi transkripsiya (masalan, /kæt/) aynan shu uchun bor.
Maslahat: Yangi soʻz yodlayotganda har doim uning tovushini eshiting — masalan, Cambridge Dictionary yoki Google Translate'dagi audio tugmasini bosing. Faqat yozuvga qarab oʻrgangan talaffuz koʻpincha notoʻgʻri boʻladi.
Eng qiyin tovushlar
Oʻzbeklar uchun baʼzi ingliz tovushlari qiyin, chunki ona tilimizda ularning aniq muqobili yoʻq.
1. "th" tovushi
Bu ingliz tilidagi eng mashhur qiyinchilik. th ikki xil oʻqiladi va ikkalasida ham til tishlar orasiga qoʻyiladi:
- Jarangli: this (bu), the, mother (ona)
- Jarangsiz: think (oʻylamoq), thank (rahmat), three (uch)
Koʻpchilik th ni "z" yoki "s" deb talaffuz qiladi — bu xato. Think ni "sink" deb aytsangiz, maʼno oʻzgaradi (sink — "choʻkmoq").
2. "w" va "v" farqi
Oʻzbek tilida v bor, lekin w yoʻq, shuning uchun ikkalasi aralashtiriladi.
- w — lablar dumaloq, "u" ga oʻxshaydi: water (suv), we (biz), window (deraza)
- v — pastki lab yuqori tishga tegadi: very (juda), van (furgon), visit (tashrif)
Solishtiring: west (gʻarb) va vest (jiletka) — ikki butunlay boshqa soʻz.
3. "r" tovushi
Ingliz r si oʻzbek r sidan yumshoqroq — til osmonga (tanglayga) tegmaydi, balki biroz orqaga tortiladi. Masalan: red (qizil), right (toʻgʻri), car (mashina).
Talaffuzni qanday mashq qilish kerak
Talaffuzni faqat oʻqib emas, takrorlab oʻrganasiz. Mana ishlaydigan usullar:
- Eshiting va takrorlang (shadowing): qisqa video yoki audio qoʻying, gapni toʻxtatib aynan oʻzidek takrorlang.
- Minimal juftliklar: bir-biriga oʻxshash soʻzlarni yonma-yon mashq qiling — ship/sheep, west/vest, think/sink.
- Oʻzingizni yozib oling: telefon diktofoniga gapiring va asl talaffuz bilan solishtiring.
- Kuniga 10 daqiqa: koʻp emas, lekin har kuni — muntazamlik hammasidan muhim.
Maslahat: Bitta tovushni bir haftada bittadan oʻrganing. Masalan, bu hafta faqat
th, keyingi haftaw/v. Hammasini birdan oʻrganmoqchi boʻlsangiz, hech biri mustahkamlanmaydi.
Keyingi qadam
Alifbo va tovushlarni oʻzlashtirgandan keyin asosiy soʻz boyligi va grammatikaga oʻtish vaqti keladi. Hozirgi darajangizni bilmoqchimisiz? Ingliz tili daraja testi bilan oʻzingizni tekshiring yoki ingliz tili boʻlimi orqali boshlovchilar uchun darslarni koʻring.
Ingliz tilini noldan, tartibli va natija beradigan tarzda oʻrganmoqchimisiz? Acely'ga qoʻshiling — biz har bir bosqichni oʻzbek tilida tushuntiramiz.